ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
134
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
سرد ، فامّا اكر « 1 » كرم بوذ و تر يا « 2 » نزديك بوذ باعتدال و كمزيانتر بوذ و كونهء اين كس با نضارت « 3 » بوذ و ابدار ، فامّا جن سرد بوذ « 4 » و تر كونهء ( f . 112 ) اين كس فاسيذه « 5 » بوذ و بندارى رويش آماسيده استى ، فامّا اكر مزاج جكر ميل دارذ بسوى خشكى ركهاء ناجهنده اين كس صلب بوذ و خون « 6 » وى « 6 » سطبر بوذ جنانك خون آنكس كمزاج جكرش تر بوذه بوذ و اين كس لاغر بوذ « 7 » بخاصّه آن وقت كهم سرد بوذ و هم خشك و تشنكى بسيار بوذش و از غذاهاء خشك مضرّت يابذ و از غذاهاى تر آسانى يابذ و هرك مفردات نيكو ياذ كيرذ « 8 » مركبات بتوانذ دانستن و قياس كرده « 9 » و من اندكى از مركبات ياذ كنم تا ترا مثال باشد و آسان بوذ دانستن . بدانك مزاج كرم و « 10 » تر بيمارىناك بوذ مكر كرمى « 11 » بسيار بوذ و ترى اندكى فامّا جن ترى بسيار بوذ و كرمى اندكى اين كس را بيماريهاء عفنى بسيار بوذ ، و جن مزاج كرم بوذ و خشك اين كس صفرايى مزاج بوذ و موىناگ و كرماندام و سختبوست ، و جن مزاج سرد بوذ و تر بغايت بلغمانى بوذ و نرماندام و سرد بود تن وى ببسودن و تر ، و « 10 » جن مزاج سرد بوذ و خشك اين كس بغايت لاغر بوذ و بىكونه و تن اين كس سرد بوذ و صلب ببسوذن « 12 » و ببايذ دانستن كه آن كسها را كتنهاء ايشان كلان بوذ دو كونه
--> ( 1 ) - ب ه : هوا ( 2 ) - ف : « يا » ندارد ( 3 ) - ف : با نظاره ( 4 ) - ف : « بوذ » ندارد ( 5 ) - ف : فاسيذه . در اصل بين « فا » و « سيذه » ظاهرا « ما » افزوده شده است . م : و لكن جون سرد و تر بوذ لون وى بافاسيذه دارد ( 6 - 6 ) - ف : اين كس ( 7 ) - ف : بوذه بوذ ( 8 ) - ف : ياد دارذ ( 9 ) - ف : كردن ( 10 ) - ف : « و » ندارد ( 11 ) - ب ه : او ( 12 ) - ف : « ببسوذن » ندارذ . ب ه : و ان مادت كى از وى كوشت سرخى ايد . . . خون باشد حرارت باشد و خداوند . . . اين مزاج كر . . . تر باشد و كوشتناك ، صح م : و آن مادت كه ازو كوشت سرخى ايذ در ان رطوبت بوذ كه اندر خون بود و آن به قوت حرارت غريزى بوذ و خداوند مزاج كرم و تر كوشتناك بوذ .